Kiedy 27 grudnia 1918 roku Ignacy Jan Paderewski wychodził na balkon w apartamencie Hotelu Bazar, nie przypuszczał pewnie, że ten dzień stanie się momentem zwrotnym w dziejach Poznania i nierozerwalnie zwiąże nazwisko kompozytora z miastem nad Wartą. Zaledwie kilkanaście miesięcy później plac, na który patrzył, przemawiając z hotelowego balkonu, nazwany został placem Wolności, biegnąca wzdłuż niego ulica stała się ul. 27 Grudnia, natomiast sam pianista został patronem uliczki schodzącej od Hotelu Bazar ku poznańskiemu Staremu Miastu.

Kilkanaście lat później Paderewski postanowił ufundować Poznaniowi pomnik prezydenta Stanów Zjednoczonych, Woodrowa Wilsona. Władze miejskie rozpisały i rozstrzygnęły konkurs na jego projekt, nie wiedząc, że artysta sam zamówił i wysłał z Ameryki monument, któremu należało tylko znaleźć odpowiednio godne miejsce w mieście. Kilkadziesiąt lat później podniosłym wydarzeniem był powrót do kraju trumny z prochami Paderewskiego, która przez kilka dni 1992 roku wystawiona była w Collegium Minus poznańskiego uniwersytetu. Na koniec okazało się, że ogromne emocje rozpalić potrafi nawet projekt pomnika tego artysty, jaki ma zostać wzniesiony w Poznaniu.

Idea powstania pomnika upamiętniającego człowieka, który dał sygnał do wolnościowego zrywu Wielkopolan, pojawił się pod koniec 2009 roku, w gronie członków Towarzystwa im. Hipolita Cegielskiego – wcześniej pomnikami uhonorowano najbardziej zasłużonych poznańskich organiczników: Karola Marcinkowskiego oraz Hipolita Cegielskiego. W 2010 roku do pomysłu wystawienia pomnika Paderewskiemu przekonano Marszałka Województwa Wielkopolskiego, Prezydenta i Radę Miasta Poznania oraz Rektora Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego. Dzięki temu, podczas grudniowych uroczystości rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego, marszałek województwa mógł zapowiedzieć, że w 100. rocznicę powstańczego zrywu pomnik jego inspiratora zostanie odsłonięty.

Kronika budowy pomnika relacjonuje, że kolejny, 2011 rok minął na działaniach zmierzających do ponaglania Rady Miasta, by wydała pozwolenia na lokalizację pomnika, oraz na pozyskiwaniu pierwszych sponsorów. W styczniu 2012 roku powołany został komitet organizacyjny Społecznego Komitetu Budowy Pomnika, przekonywano do inicjatywy kolejnych zacnych patronów, możnych sponsorów oraz zdobywano decyzje urzędowe. Wreszcie w czerwcu 2012 roku ogłoszony został otwarty konkurs na projekt pomnika Ignacego Jana Paderewskiego. Jego przebieg oraz rozstrzygnięcia wywołały ogromne kontrowersje.

Jury konkursowe zebrało się 13 marca 2013 roku i dwie trzynastki w dacie okazały się bardzo pechowe. Na konkurs wpłynęło 25 prac, komisja nie przyznała jednak żadnej z nich głównej nagrody, a dwie prace zajęły ex aequo drugie miejsce. Dziewięć dni później zebrał się zarząd Towarzystwa im. Hipolita Cegielskiego, podczas którego stwierdzono, że żadna z prac nie spełnia oczekiwań inicjatorów i nie będzie skierowana do realizacji. Przygotowanie nowej koncepcji pomnika zlecono prof. Jerzemu Petrukowi – byłemu dziekanowi Wydziału Rzeźby Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu – który był członkiem komisji konkursowej, a w związku z tym nie mógł brać udziału w konkursie. Już 12 kwietnia 2013 roku profesor przedstawił szkic koncepcyjny, na którym widać było klapę od fortepianu, ręce grające na klawiaturze oraz głowę artysty umieszczoną na cokole. Na podstawie monumentu umieszczone zostały zaś słowa Paderewskiego – „Uwielbiam muzykę, ale jeszcze bardziej kocham moją ojczyznę”.

Zaprezentowana koncepcja wywołała ogromną falę krytyki. Na facebooku powstała grupa protestująca przeciwko wzniesieniu go w takim kształcie, a jej członkowie wystosowali list otwarty, w którym pisali:

Z radością przyjęliśmy nowinę o planowanej w Poznaniu budowie pomnika Ignacego Jana Paderewskiego. Jednakowoż zaproponowany projekt pomnika wywołał w nas znacznie mniejszy entuzjazm. Wielki pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i honorowy obywatel z pewnością zasłużył na coś więcej niż przedłożony collage portretu, cokołu, klapy od fortepianu z nutkami oraz rąk na krzywej klawiaturze. Uprzejmie prosimy o pochylenie się nad istotną dla wizerunku miasta kwestią, by chwilowa niefrasobliwość osób o niewątpliwie szlachetnych intencjach nie ciążyła nad nami na przyszłość. Z pełną świadomością nie pragniemy zagłębiać się w analizę projektu Profesora Józefa Petruka, którego nad wyraz cenimy jako pedagoga i wychowawcę wielu pokoleń poznańskich artystów. Prosimy tylko o jedno – o sprowokowanie możliwości powtórnej, być może szerszej dyskusji nad projektem rzeczonego pomnika.

Inni krytycy koncepcji posuwali się jeszcze dalej w swoich ocenach. Profesor Petruk początkowo stwierdził, że to jedynie szkic koncepcyjny, a w ciągu kilku tygodni wykona makietę, przyznał jednak, że realizowała ona będzie wizję artystyczną zawartą w przedstawionym szkicu. Krytyczne głosy sprawiły jednak, że na początku września 2013 roku ostatecznie zrezygnował z kontynuowania prac nad pomnikiem Paderewskiego.

Komisja konkursowa postanowiła wówczas skontaktować się z rzeźbiarzem Rafałem Nowakiem, którego koncepcja została w pierwotnym konkursie wyróżniona. Ten – pochodzący z Wielkopolski artysta – zgodził się uwzględniać sugestie jurorów i przygotował kolejną wersję projektu. Ostateczna zatwierdzona została w kwietniu 2014 roku, a w maju podpisano umowę na wykonanie monumentu, który odlany został w zakładzie odlewniczym Piotra Garstki w Śremie w sierpniu tegoż roku. Na początku 2015 roku uzyskano ostatnie pozwolenia budowlane i konserwatorskie, w dniu 1 kwietnia wmurowano akt erekcyjny i kamień węgielny, a 30 kwietnia figura Ignacego Jana Paderewskiego stanęła na cokole. Jego twórca – Rafał Nowak – opowiadał o wizji, którą chciał oddać w tym monumencie:

W takim przypadku największym wyzwaniem jest przedstawienie charakteru osoby czyli ujęcie Paderewskiego w wielu aspektach, jako muzyka i polityka. I pokazanie tego nie w sposób ordynarny, ale subtelny. Tak, aby było to czytelne dla widzów.  […] Jako człowieka zdecydowanego i ponad wszystko kochającego Polskę. Partytura w prawej ręce, a rozeta powstańcza w klapie eksponowana przez lewą rękę miały pokazać, co ten człowiek niósł ze sobą, że poprzez sztukę pokazywał Polskę, która wtedy nie istniała na mapie, a jednak była w sercach ludzi. 

Wspomnieć jeszcze wypada, że oficjalny patronat nad budową pomnika objął Prezydent Polski Bronisław Komorowski, który dokonał jego uroczystego odsłonięcia podczas swojej wizyty w Poznaniu w dniu 6 maja 2015 roku. Po odsłonięciu pomnika w Auli Nowej Akademii Muzycznej odbył się koncert utworów Ignacego Jana Paderewskiego.

Pomnik wybitnego kompozytora i polityka znajduje się na placu I. J. Paderewskiego, przed budynkiem Akademii Muzycznej im. I. J. Paderewskiego. Umieszczony został na cokole o wysokości 1,4 metra, na frontonie, na dole którego znajduje się napis: „Ignacy Jan Paderewski (1860-1941)”. Na cokole – zgodnie z pierwotnym zamysłem twórcy – umieszczony miał być powstańczy orzeł. Koncepcję jednak szczęśliwie zmieniono, zaś o Powstaniu Wielkopolskim przypomina biało-czerwona rozetka umieszczona w klapie marynarki kompozytora.

Paweł Cieliczko

Netografia:

  1. pomnik-paderewskiego.pl
  2. tvn24.pl/poznan
  3. natemat.pl
  4. poznan.wyborcza.pl/poznan
  5. gloswielkopolski.pl
  6. codziennypoznan.pl

Godziny otwarcia

Poniedziałek

24h

Wtorek

24h

Środa

24h

Czwartek

24h

Piątek

24h

Sobota

24h

Niedziela

24h

Pomnik przy ul. Św. Marcin dostępny z poziomu ulicy przez całą dobę.

Adres

Adres:

poznań św marcin

GPS:

52.40700163530295, 16.916595697402954

Telefon:

-

Adres e-mail:

-

www:

-